いつか見えた空 ~ φείβλαςのブログ

เมฆคิวมูโลนิมบัส（積乱雲、せきらんうん、ｃｕｍｕｌｏｎｉｍｂｕｓ、キュムロニンバス）

คือเมฆแนวตั้งขนาดใหญ่มหึมา ซึ่งบางครั้ง ด้วยกระแสลมขึ้นซึ่งเกิดจากสาเหตุบางอย่าง ส่วนยอดเมฆอาจสูงมากจนขึ้นไปถึงบรรยากาศชั้นสตาโทสเฟียร์（成層圏）ได้ รูปร่างใหญ่โตในแนวตั้งของเมฆคิวมูโลนิมบัส ถือเป็นเมฆที่ใหญ่ที่สุดในบรรดาเมฆทั้งหมด ความสูงตั้งแต่ยอดเมฆถึงฐานเมฆอาจมากกว่า ๑ หมื่นเมตร บางครั้งอาจเรียกว่า เมฆสายฟ้า（雷雲、らいうん） หรือ เมฆนิวโด（入道雲、にゅうどうぐも）

สาเหตุการณ์เกิดเมฆคิวมูโลนิมบัสขึ้นนั้นมีอยู่หลายสาเหตุ บางครั้งก็เกิดจากกระแสลมขึ้นของสภาพถ่ายเทความร้อน เนื่องจากความแตกต่างของอุณหภูมิบริเวณใกล้พื้นดินกับบริเวณที่สูงขึ้นไปที่เกิดขึ้นโดยความไม่มีเสถียรภาพของบรรยากาศ บางครั้งก็ยังได้รับอิทธิพลจากภูมิประเทศด้วย ดังนั้นโดยส่วนมากเมฆคิวมูโลนิมบัสจะเกิดในช่วงฤดูร้อนที่มีความแตกต่างระหว่างอุณหภูมิบริเวณใกล้พื้นดินกับบนท้องฟ้าเพิ่มสูงขึ้น แต่ที่ฝั่งทะเลของญี่ปุ่น ในฤดูหนาวก็อาจเกิดเมฆคิวมูโลนิมบัสเนื่องจากลมมรสุมที่พัดแรงได้ เมฆคิวมูโลนิมบัสโดยทั่วไปแล้วจะเกิดจากการขยายตัวของเมฆคิวมูลัสและเมฆคิวมูลัสขนาดใหญ่ บางครั้งก็อาจมีการเรียกเมฆคิวมูลัสขนาดใหญ่ว่าเป็นเมฆคิวมูโลนิมบัส แต่ในทางอุตุนิยมวิทยา เมื่อยอดเมฆขยายขึ้นไปถึงโทรโพเพาส์（対流圏海面） แล้วเริ่มแผ่กว้างขึ้นออกด้านข้างจึงจะเรียกว่าเป็นเมฆคิวมูโลนิมบัส

อัตราการขยายตัวตามแนวตั้งของเมฆคิวมูโลนิมบัสจะสูงมากเมื่อมาถึงบริเวณโทรโพเพาส์ แต่โดยทั่วไป เมื่อยอดเมฆคิวมูโลนิมบัสขึ้นไปถึงชั้นสตาโทสเฟียร์แล้วจะไม่เจริญต่อไปอีก ดังนั้น ด้วยการที่โทรโพเพาส์ทำหน้าที่เหมือนเป็นเพดาน เมฆจึงค่อยๆขยายตัวออกด้านข้างต่อไป หากมองในภาพรวม จะมีลัีกษณะคล้ายรูปทั่ง（かなとこ） จึงเรียกว่าเมฆรูปทั่ง（かなとこ雲）

เมฆรูปทั่งนี้ ก่อตัวขึ้นด้วยผลึกน้ำแข็งโดยความดันต่ำในบริเวณใกล้ๆ เหตุผลที่เมฆขยายตัวออกด้านข้างอยู่ที่บริเวณโทรโพเพาส์โดยไม่่ผ่านเข้าไปยังชั้นสตาโทสเฟียร์ เพราะอุณหภูมิของโทรโพสเฟียร์（対流圏）ส่วนบนกับสตาโทสเฟียร์ส่วนล่างนั้นต่างกัน คือที่โทรโพสเฟียร์ส่วนบน อุณหภูมิประมาณ -๗๐ องศาเซลเซียส ในขณะที่ชั้นสตาโทรสเฟียร์ได้รับอิทธิพลจากชั้นโอโซนทำให้อุณหภูมิสูงกว่า ความแตกต่างของอุณหภูมินี้ทำให้ยอดเมฆไม่สามารถผ่านเข้าไปยังชั้นสตาโทสเฟียร์ได้ เมฆคิวมูโลนิมบัสในขณะที่กำลังเกิดเป็นรูปทั่งนี้คือรูปร่างที่กำลังโตเต็มที่ จะมีกิจกรรมต่างๆมากมายเช่นเกิดฝนฟ้าคะนอง

เมฆคิวมูโลนิมบัสส่วนใหญ่ บางครั้งอาจได้รับอิทธิพลจากเจทสตรีมที่พัดแรงในบริเวณใกล้ๆยอดเมฆ ทำให้เกิดเมฆซีร์รัสขึ้นจากผลึกน้ำแข็ง เมฆซีร์รัสนี้แสดงถึงปุยของเมฆคิวมูโลนิมบัส

เมื่อเมฆคิวมูโลนิมบัสปกคลุมท้องฟ้า บริเวณนั้นจะถูกบดบังแสงอาทิตย์จนมืด บางครั้งอาจทำให้ดูเหมือนกลางคืนทั้งที่ยังกลางวันอยู่ ภายในเมฆจะเกิดการถ่ายเทอากาศอย่างรุนแรง กระแสลมที่พัดมายังพื้นดินนั้นอาจก่อให้เกิดลมกระโชก และเกิดเมฆรูปกรวย（漏斗雲）ซึ่งตามมาด้วยพายุหมุน（竜巻）