いつか見えた空 ~ φείβλαςのブログ

ข้อมูลทั้งหมดแปลมาจาก http://ja.wikipedia.org/wiki/雲

link เมฆซีร์รัส เมฆซีร์โรคิวมูลัส เมฆซีร์โรสเตรตัส เมฆอัลโตคิวมูลัส เมฆอัลโตสเตรตัส เมฆนิมโบสเตรตัส เมฆคิวมูลัส เมฆคิวมูโลนิมบัส เมฆรูปเลนส์ ท้องฟ้าในsola

เมฆ（雲、くも）

คือหยดน้ำหรือผลึกน้ำแข็งที่จับตัวเป็นก้อนลอยตัวอยู่ในชั้นบรรยากาศ ไม่ใช่แค่บนโลกเท่านั้น ยังเรียกรวมถึงหยดน้ำหรือผลึกน้ำแข็งในบรรยากาศของดาวเคราะห์ดวงอื่นด้วย หยดน้ำหรือผลึกน้ำแข็งที่ประกอบตัวเป็นเมฆนั้นเรียกว่าอนูเมฆ ถ้าเมฆที่ปกคลุมผิวดินจะเรียกว่าหมอก（霧、きり）

ชนิดของเมฆ

โดยทั่วไปจะแบ่งเมฆออกเป็นชนิดตามระดับความสูงได้เป็น ๔ กลุ่ม

๑. เมฆชั้นบน ได้แก่
- เมฆซีร์รัส（巻雲、けんうん、ｃｉｒｒｕｓ、シーラス）
- เมฆซีร์โรคิวมูลัส（巻積雲、けんせきうん、ｃｉｒｒｏｃｕｍｕｌｕｓ、シーロキュムラス）
- เมฆซีร์โรสเตรตัส（巻層雲、けんそううん、ｃｉｒｒｏｓｔｒａｔｕｓ、シーロストラタス）

๒. เมฆชั้นกลาง ได้แก่
- เมฆอัลโตคิวมูลัส（高積雲、こうせきうん、ａｌｔｏｃｕｍｕｌｕｓ、アルトキュムラス）
- เมฆอัลโตสเตรตัส（高層雲、こうそううん、ａｌｔｏｓｔｒａｔｕｓ、アルトストラタス）

๓. เมฆชั้นล่าง ได้แก่
- เมฆสเตรตัส（層雲、そううん、ｓｔｒａｔｕｓ、ストラタス）
- เมฆสเตรโตคิวมูลัส（層積雲、そうせきうん、ｓｔｒａｔｏｃｕｍｕｌｕｓ、ストラトキュムラス）
- เมฆนิมโบสเตรตัส（乱層雲、らんそううん、ｎｉｍｂｏｓｔｒａｔｕｓ、ニンボストラタス）

๔. เมฆแนวตั้ง ได้แก่
- เมฆคิวมูลัส（積雲、せきうん、ｃｕｍｕｌｕｓ、キュムラス）
- เมฆคิวมูโลนิมบัส（積乱雲、せきらんうん、ｃｕｍｕｌｏｎｉｍｂｕｓ、キュムロニンバス）
ทั้งหมดนี้เป็นแค่เมฆชนิดพื้นฐาน ๑๐ ชนิดเท่านั้น ยังมีการแบ่งย่อยตามลักษณะต่างๆอีกหลายชนิด

การเกิดและวิวัฒนาการของเมฆ
เมษก่อตัวขึ้นมาจากการที่ไอน้ำในชั้นบรรยากาศควบแน่นกลายเป็นหยดน้ำหรือจับตัวกันเป็นก้อนน้ำแข็ง วิธีการเกิดเมฆโดยหลักๆแล้วมีอยู่ ๓ สาเหตุ

- การขยายตัวของอากาศโดยไม่มีการถ่ายเทความร้อน : เมื่ออากาศได้รับความร้อนเช่นจากดวงอาทิตย์ จะทำให้เกิดการขยายตัวโดยไม่มีการถ่ายเทความร้อนแล้วก็ลอยสูงขึ้น ทำให้อุณหภูมิลดลง เมื่อลดลงจนถึงจุดกลั่นตัว(จุดเดือด)ก็จะทำให้เกิดอนูเมฆขึ้นและก่อตัวเป็นก้อนเมฆ
- เกิดการชนกันของอากาศเย็นกับอากาศร้อน : เมื่อก้อนอากาศที่มีอุณหภูมิต่างกันมาชนกัน อากาศร้อนจะถูกทำให้เย็นลง เมื่อต่ำกว่าจุดกลั่นตัวก็จะทำให้เกิดอนูเมฆขึ้นและก่อตัวเป็นก้อนเมฆ
- อิ่มตัวจากการระเหย : แม้อุณหภูมิจะไม่เปลี่ยนแปลง แต่ถ้าความชื้นเพิ่มขึ้นจากการระเหย จะทำให้จุดกลั่นตัวสูงขึ้น เมื่อสูงขึ้นจนมากกว่าอุณภูมิของอากาศก็จะทำให้เกิดอนูเมฆขึ้นและก่อตัวเป็นก้อนเมฆ

อนูเมฆชนกัน ไอน้ำในอนูเมฆจะจับตัวกันและควบแน่นทำให้อนูเมฆมีขนาดใหญ่ขึ้น แรงจากแรงโน้มถ่วงและแรงลมลง สมดุลกับแรงลมยกตัว ทำให้เมฆลอยตัวอยู่ในชั้นบรรยากาศ เมื่อแรงโน้มถ่วงกับแรงลมลงมีค่ามากขึ้นสมดุลนี้ก็ถูกทำลายลง อนูเมฆจะกลั่นตัวกลายเป็นเม็ดฝนหรือผลึกหิมะตกลงมา กรณีที่อนูเมฆไม่ใหญ่มาก ระหว่างที่ลอยตัวขึ้นและตกกลับลงมาซ้ำๆไปเรื่อยๆ เม็ดฝนหรือผลึกหิมะจะชนกันเองจนเกิดเป็นเม็ดใหญ่ขึ้นและตกลงมาในที่สุด

ขนาดของอนูเมฆที่ลอยอยู่ในอากาศโดยเฉลี่ยประมาณ ๑๐ ไมครอน(๐.๐๑ มิลลิเมตร) ในขณะที่เม็ดฝนมีขนาดประมาณ ๑๐๐๐ ไมครอน(๑ มิลลิเมตร)ขึ้นไป อนูเมฆเมื่อผ่านกระบวนการข้างต้นก็จะกลายเป็นน้ำฝนตกลงมาสู่พื้นดิน

รูปร่างของเมฆขึ้นกับรูปแบบการถ่ายเทความร้อนของอากาศ หรือลักษณะการชนกันของอากาศที่อุณหภูมิต่างๆ ถ้าเกิดมีการถ่ายเทความร้อนมากจะเกิดเป็นเมฆคิวมูลัสหรือเมฆคิวมูโลนิมบัสมากถ้าสภาพอากาศราบเรียบจะเกิดเมฆสเตรตัสหรืออัลโตสเตรตัสแผ่กว้างออกไปอย่างสม่ำเสมอในแนวนอนได้มาก และถ้าได้รับผลจากภูมิประเทศที่มีลักษณะเป็นภูเขา อาจเกิดเมฆชนิดพิเศษอย่างเมฆรูปเลนส์（レンズ雲） เมฆรูปคลื่น（波状雲） เป็นต้น

เมฆสเตรตัสที่ก่อตัวบริเวณใกล้ผิวน้ำ

สีของเมฆ
โดยทั่วไปแล้ว เมฆจะสะท้อนแสงในช่วงที่ตามองเห็นออกมาได้ง่าย ทำให้เห็นเมฆเป็นสีขาว แต่อาจเห็นเป็นสีต่างๆกันไปตามความหนาของเมฆ หรือความหนาแน่น หรือมุมที่แสงอาทิตย์ตกกระทบได้

เมฆสีขาวมีอนุภาคขนาดเล็กเบียดตัวกันอย่างหนาแน่นทำให้อัตราการสะท้อนแสงสูง จึงเห็นเป็นสีขาว ดังนั้นเมฆสีขาวจะไม่ค่อยกลายเป็นฝนสักเท่าไร อาจมีบ้างแต่น้อย

เมฆคิวมูลัสหรือเมฆสเตรตัส มีการขยายในแนวตั้งฉาก เพิ่มความหนาขึ้น จากนั้นบริเวณใกล้ฐานจะมืดลง นั่นคืออนุภาคของหยดน้ำหรือผลึกน้ำแข็งที่ก่อตัวเป็นเมฆ ดูดซับแสงอาทิตย์ในช่วงคลื่นที่ตามองเห็นได้ไม่หมด จึงเกิดการสะท้อนและหักเหกับอนุภาคภายในเมฆหลายครั้ง จนพลังงานที่มาถึงฐานเมฆเหลือน้อยจึงเห็นเป็นสีมืด

เมฆกับสภาพอากาศบนโลก
จากมลพิษทางอากาศ ทำให้ปริมาณเมฆเพิ่มขึ้น ซึ่งทำให้เกิดปรากฏการที่เรียกว่า ภาวะโลกมืด（地球薄暮化、ちきゅうはくぼか、ｇｌｏｂａｌ－ｄｉｍｍｉｎｇ、グローバルデイミング）
ปกติเมฆจะปกคลุมผิวโลก คอยดูดซับและสะท้อนแสงอาทิตย์ ทำให้โลกเย็นลง อัตราการดูดซับต่างกันไปตามขนาดของอนูเมฆ ความหนา และรูปร่างของเมฆ ปรากฏการณ์ที่เกิดขึ้นนี้มีผลทำให้อัตราการดูดซับแสงอาทิตย์ของทั้งโลกเพิ่มขึ้น ส่งผลต่อสภาพอากาศโดยรวม
รายละเอียดเพิ่มเติม http://onedevil.exteen.com/20080316/global-dimming

เมฆบนดาวเคราะห์ดวงอื่น
ดาวเคราะห์ในระบบสุริยะที่มีบรรยากาศส่วนใหญ่ จะมีเมฆเกิดขึ้นได้เช่นเดียวกับโลก เมฆบนดาวศุกร์ประกอบขึ้นจากกรดกำมะถัน(H₂SO₄) ดาวอังคารเป็นน้ำ ดาวพฤหัสและดาวเสาร์เป็นพวกแอมโมเนีย(NH₃) ดาวยูเรนัสและเนปจูนเป็นมีเธน(CH₄) และบนดาวบริวารไททันของดาวเสาร์ก็ดูเหมือนจะมีเมฆมีเธนเช่นกัน